Veenhuizen

van Cor Rijpma

Op deze foto zien we een karakteristiek pand in het Drentse Veenhuizen, een dorp met een unieke geschiedenis die nauw verbonden is met Johannes van den Bosch en de Maatschappij van Weldadigheid.Wat is hier te zien?

De gevelsteen met "WERKZAAMHEID": Duidelijk zichtbaar op de linkergevel is een wit bord met zwarte letters en de tekst „WERKZAAMHEID”.

Vrijwel alle historische huizen en gestichten in Veenhuizen dragen dit soort opvoedkundige en stichtelijke spreuken op de gevel (zoals ook Plichtgevoel, Arbeid is Zegen of Kennis is Macht).

De historische architectuur: Het betreft een langgerekte, voormalige gestichtswoning of koloniewoning met rode dakpannen, kenmerkende dakkapellen en witte luiken bij de ramen. De strenge, doelmatige bouwstijl herinnert aan het negentiende-eeuwse verleden van het dorp.

De achtergrond van Veenhuizen en Johannes van den BoschIn 1818 richtte generaal Johannes van den Bosch de Maatschappij van Weldadigheid op om de armoede in Nederland te bestrijden. Zijn idee was om paupers, bedelaars en weeskinderen uit de grote steden naar onontgonnen 'woeste gronden' in Drenthe te sturen om daar te werken en landbouw te bedrijven, met als doel hen nuttige en zedelijke burgers te maken.Veenhuizen werd vanaf 1823 ingericht als een grootschalig dwanggesticht van de Maatschappij (later overgenomen door de Rijksoverheid) waar duizenden mensen werden tewerkgesteld.

Hard werken, orde en tucht stonden hierbij centraal – vandaar de toepasselijke en strikte spreuk Werkzaamheid op de gevel. Tegenwoordig staat het unieke cultuurlandschap van Veenhuizen, inclusief deze historische panden, niet voor niets op de UNESCO-Werelderfgoedlijst.