De Bemiddelaar, Apollo van Rijn 1651.

van Robert Jan Smit

Niet iedere ruzie wordt beslist door een rechter. Soms is er slechts één wijze nodig die beide partijen tot bedaren weet te brengen. In De Bemiddelaar uit 1651 toont Apollo van Rijn een verrassend tafereel waarin niet een geleerd man, maar een statige rode kater de rol van vredestichter vervult.
Aan weerszijden van de tafel staan twee mensen die duidelijk verwikkeld zijn in een meningsverschil. De oudere vrouw wijst beschuldigend met haar vinger, terwijl de jongere vrouw haar hand openhoudt alsof zij haar kant van het verhaal probeert uit te leggen. Tussen hen in zit de imposante kater, onverstoorbaar en waardig. Zijn blik verraadt geen voorkeur; hij luistert slechts, weegt af en lijkt pas te zullen spreken wanneer de waarheid zich vanzelf heeft aangediend.
Het warme licht dat over zijn lange vacht valt, maakt hem tot het natuurlijke middelpunt van de compositie. Naast hem rust een luit, een eeuwenoud symbool van harmonie. Het instrument wordt niet bespeeld, maar herinnert eraan dat ware overeenstemming ontstaat door luisteren in plaats van spreken.
Zoals zoveel werken van Apollo van Rijn bezit ook dit schilderij een dubbele laag. Op het eerste gezicht is het een humoristisch tafereel waarin een kat de rol van bemiddelaar krijgt toebedeeld. Maar wie langer kijkt, ontdekt een tijdloos verhaal over geduld, wijsheid en het zoeken naar evenwicht tussen tegengestelde standpunten.
De Bemiddelaar is een ode aan diplomatie, verpakt in de warme kleuren en dramatische lichtwerking van de Hollandse Gouden Eeuw. Het is een schilderij dat een glimlach oproept, maar tegelijkertijd uitnodigt om na te denken over hoe conflicten werkelijk worden opgelost.
Iedere gelijkenis met “De Koppelaarster” van Gerard van Honthorst berust op louter toeval.