De Hoofdtoren van Hoorn in de mist van Jeroen de Jongh Fotografie

De Hoofdtoren is een van de laatste verdedigingswerken in het Noord-Hollandse Hoorn die bewaard zijn gebleven. De toren is vernoemd naar de nabij gelegen steiger Houten Hoofd, dat reeds in 1464 gebouwd is. Tegenwoordig is er in de toren een restaurant gevestigd.

De toren staat aan de haven van de stad. Hij werd in 1532 opgetrokken uit Gobertanger kalksteen en baksteen. In 1614 verloor de toren zijn verdedigingsfunctie en nam de Noordse Compagnie haar intrek in de toren. Rond deze tijd werd ook het torentje naar voorbeeld van de toren van de Amsterdamse Zuiderkerk op het dak geplaatst. In 1632 werd de toren door de bliksem getroffen, waarna het door brand verwoest werd. De toren werd hierna volledig herbouwd.

Na de opheffing van de Compagnie trokken het Lakenbereidersgilde en de Maatschappij voor de Levantse handel in de toren. Van de Noordse Compagnie zijn in 1904 de kluis en bijhorende open haard overgebracht naar het Westfries Museum. De in de toren aanwezige Veermansklokje werd tijdens de Tweede Wereldoorlog geroofd en kwam na de oorlog terug naar Hoorn vanuit Nederhorst den Berg. Naast de toren staat op de kademuur een standbeeld van de scheepsjongens van Bontekoe uit het gelijknamige boek.

Hoorn ligt ongeveer 40 kilometer ten noorden van Amsterdam, aan het Markermeer. Tevens ligt het tussen Alkmaar (~ 20 km) en Enkhuizen (~ 15 km). Het is de officieuze hoofdstad van de regio West-Friesland. De herkomst van de plaatsnaam Hoorn – oude spellingvarianten zijn Horn(e) en Hoirne – is niet zeker. Mogelijk stamt deze van Hornicwed. Het middeleeuwse Hornic betekent Hoek, en wed of wedor is een middeleeuwse woord voor 'water'.