Jacob van Ruisdael, Waterval in Noorwegen

van Atelier Liesjes

Een wilde rivier stort zich over rotsblokken naar de voorgrond en spat uiteen in wit schuim. De stroom is breed en onstuimig, met donkere kolken tussen de keien en een omgevallen tak met gele bladeren die in het water ligt. Links op de oever staat een kleine houten woning met een plankier, waar twee figuren bij een stapel boomstammen staan. Rechts verheffen zich steile rotswanden en een zware eik met donkergroen loof; middenin groeien twee hoge sparren op een rotsige heuvel. Achter de bomen doemt een kale berghelling op, en daarboven pakken zich zware, grijze wolken samen met een enkele lichte plek, waar een zwerm vogels doorheen trekt. Tussen de rotsen groeit nauwelijks iets: alleen wat gras en mos houden zich vast aan de steen.
Ruisdael schildert de waterval niet als vriendelijk natuurschoon maar als een ruwe, bijna dreigende kracht. Het romantische gevoel voor het verhevene is hier al aanwezig: de mens is klein, de natuur overweldigend. De kleuren zijn koel en diep, leigrijs, mosgroen, roestbruin en ivoorkleurig schuim, met een bleekgele gloed in de wolken. De toets is fijn en gevarieerd, met korte streken in het water en dichte, donkere partijen in het gebladerte. De stijl is de Hollandse zeventiende-eeuwse landschapsschilderkunst op haar meest dramatische.
Jacob van Ruisdael (Haarlem 1628 of 1629 - Amsterdam 1682) schilderde dergelijke watervallen zonder ooit in Noorwegen te zijn geweest; hij baseerde zich op werk van Scandinavië-reizigers als Allart van Everdingen en op eigen studies van rotsachtige beekjes. Zijn dramatiek en wolkenluchten hadden grote invloed op de negentiende-eeuwse romantiek. Zulke berglandschappen behoorden tot de meest gewaardeerde stukken van de Hollandse school en werden vaak als tegenhanger van een rustig polderlandschap verkocht. Een krachtig, stemmig werk voor een liefhebber van klassiek landschap.