Jakob Smits, De hemel weent over de puinen

van Atelier Liesjes

Bijna het hele doek is hemel: een enorme, grauwe lucht van ivoorwit, parelgrijs en vleugjes blauw, waar schuine strepen doorheen lopen als neergutsende regen. Onder in het beeld blijft een smalle strook aarde over, olijfgroen en roestbruin, met een ondiepe plas water waarin het licht van de lucht terugkomt. Links staan twee kale, geknotte bomen met donkere stammen; rechts doemt een boerderij op met roodbruine muren en een bijna zwart, zwaar dak, geflankeerd door een lage groene struik. De verf is dik en korrelig, hier en daar met krassen en schrapen bewerkt, zodat het oppervlak zelf gaat lijken op regen en aarde. Aan de horizon blijft een smalle streep vaal groen land over, waar de hemel als een gordijn op neerhangt.
De titel geeft de onweerslucht een stem: de hemel treurt boven het verwoeste land. Toch blijft het tafereel stil en bijna abstract van opzet; het onderwerp is niet een gebeurtenis maar een stemming van leegte en neerslachtigheid. Smits gebruikt geen heldere kleuren, alleen gebroken grijs, umber en dof groen, met een enkele gele vonk in de wolken. De korrelige, pasteuze techniek en de nadruk op atmosfeer plaatsen het werk dicht bij het symbolisme en het vroege expressionisme. Het doek is bijna monochroom en werkt vooral door textuur: van dichtbij is het een gekraste, gebarsten huid van verf.
Jakob Smits (Rotterdam 1855 - Achterbos bij Mol 1928) vestigde zich in 1888 in de Kempen, waar hij de schrale grond en de zware luchten tot zijn vaste onderwerp maakte. Hij schilderde met paletmes en dikke verf, en werd de centrale figuur van de Molse School. In zijn latere werk wordt de hemel steeds vaker het eigenlijke onderwerp, zwaar en dreigend boven een lege streek. Een ingetogen, bijna meditatief landschap voor een rustige, donkere wand.