Jakob Smits, De put, 1920

van Atelier Liesjes

Onder een hoge, bleekblauwe hemel met zware wolken staat een witgekalkt boerderijtje met een donker, met riet gedekt dak en een roodbruine deur. Rechts van de deur zitten twee kleine figuren tegen de muur, de een in het zwart, de ander in het blauw. Links van het huis loopt de lange, schuine hefboom van de put schrap tegen de lucht, met daarachter een hoge, kale boom waarvan de takken zich als aderen vertakken. Tussen de heg en het erf staat een bruin dier bij een donkere, ronde hooischelf of struik; uiterst links leunt een man in donkere kleren over een hek. Boven de wolkenband rechtsboven hangt een bleke maan of zon, klein en rond. De hemel is bedekt met een dun laagje wolken, waardoor het licht overal even vaal blijft.
Smits bouwt het beeld uit korrels en klodders verf, met een oppervlak dat bijna reliëf wordt; de hemel is geen lucht maar een gemetselde wand van grijs, ivoorwit en zeegroen. De compositie is eenvoudig en bijna decoratief: het erf, de heg, de put en het huis als donkere silhouetten tegen een lichte lucht. De sfeer is die van een late namiddag in de Kempen, stil en een beetje verlaten, met de soberheid van het symbolistische landschap. De figuren zijn klein en anoniem; het zijn de huizen, de heg en de put die het beeld dragen.
Jakob Smits (Rotterdam 1855 - Achterbos bij Mol 1928) woonde en werkte vanaf 1888 in Achterbos, waar zijn huis en atelier nu het Jakob Smitsmuseum vormen. Hij was de centrale figuur van de Molse School en schilderde de Kempen met paletmes, in dikke, aardse verf. In 1920, het jaar dat op het doek staat, was de Kempen nog altijd een streek van kleine boeren en schrale grond. Een verstild, ambachtelijk werk voor een boerderij of landhuis.