Jakob Smits, Kempens landschap

van Atelier Liesjes

De lucht is hier de hoofdpersoon. Van linksonder naar rechtsboven schuiven zware wolkenbanken over het doek, grijs en parelwit met een zwakke blauwe ondertoon, en pas helemaal onderaan, op een vijfde van de hoogte, komt het land in zicht: een vlakte van geelgroen gras en vaalbruine aarde. Rechts staat een witgekalkte hoeve met een rood pannendak tussen lage bomen; links in de verte doemt nog een boerderij met een rood dak op. Op de voorgrond links staat een houten kar, hoog opgetast met geel hooi, met een bruin paard ervoor dat met hangende kop wacht. Twee figuren houden zich bij de kar op: een in een blauwe kiel, ineengedoken tegen de wind, en een donkere gestalte ernaast. Verder naar rechts staat een derde, kleine figuur bij een paaltje in de akker. Het zand op de voorgrond is met korte, krassende streken neergezet in room, oker en grijs.
Smits geeft de Kempen hier haar weidsheid: geen idylle, maar een streek waar de hemel altijd groter is dan het land. De compositie leunt op dat overwicht en op de lage, bijna terloopse plaatsing van de figuren, die niet poseren maar doorwerken. De toets is los en vluchtig, de kleuren zijn gedempt, en de sfeer is die van een dag waarop het weer nog kan omslaan. Realisme en impressionisme raken elkaar in de manier waarop het licht op de akker wordt vastgehouden.
Jakob Smits (Rotterdam 1855 - Mol 1928) kwam uit Rotterdam, werkte jaren in Brussel en trok in 1888 naar de Kempen, waar hij in Mol een atelier bouwde en de Molse School inspireerde. Hij schilderde boeren, landschappen en later ook symbolistische taferelen, altijd met dezelfde sobere kleurtoon. Een ruim, stil werk dat een kamer ademruimte geeft.