Jakob Smits, Molen in de Kempen, 1923

van Atelier Liesjes

Rechts van het midden staat een windmolen die met zijn vier wieken de lucht in steekt. De romp is van donker, groengeschilderd hout, rust op een gemetselde voet en draagt een zwart, met stro gedekt kapje; tegen de voorzijde loopt een houten trap omhoog naar de stelling, met een klein aangebouwd hok ernaast. De wieken zijn van licht oker, bijna geel, en tekenen zich scherp af tegen een bleke, melkwitte lucht waarin links boven het midden een vage zonneschijf hangt. Links op de voorgrond ligt een grote hooimijt in bruin en geel, met daarachter een laag huis en een donkere boom. Aan de voet van de molen zitten twee kleine figuren op de grond, in donkere kleren, bijeengekropen tegen de wind. Het land eromheen is vlak en groenbruin, met een lage einder van bomen en struiken. Aan de horizon drijven nog enkele losse, grijze wolkenslierten.
Smits kiest een laag standpunt, zodat de molen boven de beschouwer uittorent en de hemel als een leeg, helder vlak achter de wieken staat. De verf is hier dunner dan in zijn vroege werk, de toets meer getemperd; de molen is opgebouwd uit transparante lagen bruin en groen, met hier en daar een accent van geel op de wieken. Het is een romantisch beeld van een verdwijnend ambacht, zonder nostalgie te worden: het gebouw is vooral een vorm in het licht. De wieken staan stil, en er is geen beweging in het beeld, alleen de wind die je vermoedt.
Jakob Smits (Rotterdam 1855 - Mol 1928) schilderde de molens en hoeves van de Kempen tientallen keren, vaak vanuit zijn eigen omgeving in Achterbos. Hij was de spil van de Molse School en een brugfiguur tussen het negentiende-eeuwse realisme en de moderne Belgische schilderkunst. Een monumentaal, verstild werk voor een landelijk interieur.