Jan Cossiers, De geseling van Christus

van Atelier Liesjes

Tegen een bijna zwarte achtergrond staat Christus, het hoofd gebogen en de handen op de rug gebonden. Zijn lichaam is breed en gespierd, met een bleke, warme huid die door een smalle lichtbaan wordt getroffen; om zijn heupen hangt een wit lendedoek, op zijn hoofd een doornenkroon en achter zijn haar gloeit een fijne gouden halo. Links van hem staan twee beulen: een baardige man met ontbloot bovenlijf heft een zweep en houdt in zijn andere hand een bundel roeden, terwijl een tweede, met een wit doek om het hoofd, de arm naar hem opheft. Op de stenen vloer glinsteren enkele druppels bloed. Achter hen schemert een muur van grote stenen blokken. Het schilderij is opgebouwd uit diagonalen en harde tegenstellingen van licht en donker. De beulen baden in een roodbruin, bijna vlezig licht, terwijl Christus door een koeler, hemels schijnsel wordt omgeven; die tegenstelling maakt van het tafereel zowel een marteling als een offer. Cossiers schildert de lichamen met losse, zelfverzekerde streken en laat de verf in de schaduwen dun en doorschijnend. De barokke dramatiek dient hier de devotie: de beschouwer wordt uitgenodigd mee te lijden, zoals de contrareformatie dat van religieuze kunst vroeg. De huid van Christus is met koele grijzen en roze ondertonen opgebouwd, die van de beulen met warmer bruin. Jan Cossiers (Antwerpen 1600 - Antwerpen 1671) was een van de weinige Vlaamse schilders die de caravaggistische lichtvoering volledig eigen maakte. Na zijn Romeinse jaren bouwde hij in Antwerpen een bloeiende praktijk op met religieuze werken, portretten en genrestukken, en hij leverde figuren voor de omgevingen van anderen. Dit tafereel van de geseling behoort tot zijn meest uitgesproken barokke werk. Het is een van de werken waarin hij het geweld van de passie het dichtst benadert, zonder de waardigheid van de hoofdfiguur aan te tasten.