Jan Cossiers, De roker

van Atelier Liesjes

Links staat een man in een breedgerande hoed met een witte pluim, het hoofd achterover en de lange pijp tussen de lippen; met een brandende kaars in een koperen kandelaar brengt hij het vuur bij de tabak. Zijn kleding is rijk: een geplooide witte kraag, een blauwgroen gewaad met gouden knopen en een rode mantel over de schouder. Rechts kijkt een jongen met krullend haar de beschouwer recht aan; hij houdt een tinnen kan schuin waaruit een dun straaltje vocht op de grond valt, en wijst met zijn vrije hand naar de man. De achtergrond is bijna geheel donker, met alleen een rood gordijn rechtsboven. De handen van beide figuren zijn groot en nadrukkelijk geschilderd.
Het licht komt van de kaars en van een onzichtbare bron rechts, waardoor gezichten en handen uit de duisternis worden gelicht. Dat clair-obscur, met warme huidskleuren tegen diep umber en zwart, verraadt de invloed van Caravaggio, die Cossiers tijdens zijn Italiaanse jaren bestudeerde. Het tafereel is een genrestuk zonder uitgesproken moraal: roken, drinken en opscheppen, met de jonge page als stille getuige. De sfeer is intiem en theatraal tegelijk, als een scène uit een toneelstuk waarin de kaarsvlam het enige echte licht is. De streken in de stoffen zijn trefzeker en toch los, zodat de verf blijft leven.
Jan Cossiers (Antwerpen 1600 - Antwerpen 1671) leerde het vak bij Cornelis de Vos, reisde via Aix-en-Provence naar Rome en keerde in 1626 terug naar Antwerpen, waar hij in 1628 meester werd van het Sint-Lucasgilde. Hij schilderde portretten, genrestukken en religieuze taferelen en werkte samen met Rubens aan diens late opdrachten. Zulke halfduistere taferelen waren in Antwerpen zeer gewild bij particuliere verzamelaars. Een warm, donker schilderij dat in een verlicht interieur een bijzondere diepte krijgt.