Jan Massijs, Judit met het hoofd van Holofernes, ca. 1554

van Atelier Liesjes

Judit staat rechtop in een donker vertrek, het hoofd licht gebogen en de ogen neergeslagen. In haar rechterhand houdt zij een breed zwaard, met haar linkerhand heft zij het afgesneden hoofd van Holofernes aan het haar omhoog. Zij draagt een met edelstenen bezette kroon, pareloorbellen en een snoer met een druppelvormige hanger; haar bovenlichaam is bedekt door een doorschijnend, bijna onzichtbaar hemd, daaronder golft een grijsgroene rok met een gele en roze sjerp om de heupen. Links achter een donkergroen gordijn opent zich een uitzicht op een legerkamp met tenten, soldaten en een smalle maansikkel aan de hemel.
Massijs schildert de bijbelse moordenares, Judith, niet als een wilde heldin, maar als een bleke, bijna dromerige figuur wier schoonheid in schril contrast staat tot de gruwel in haar handen. Die tegenstelling is het eigenlijke onderwerp: de kuise weduwe die met list en moed haar volk redt. Het palet is koel en verfijnd, met ivoorwit en parelgrijs in de huid, oudroze en mosterdgeel in de sjerp en een diep, bijna zwart groen in de achtergrond. De stijl is het Antwerpse maniërisme, met een langgerekt lichaam, gladde verf en een zorgvuldig opgebouwde, theatrale ruimte. Het donkere gordijn werkt als een toneeldoek dat de figuur naar voren haalt.
Jan Massijs (Antwerpen ca. 1509 - Antwerpen 1575), zoon van Quinten Massijs, werd in 1544 wegens zijn geloof uit Antwerpen verbannen en keerde in 1558 terug. In de tussenliggende jaren reisde hij door Italië en Frankrijk, waar hij de hoofse, verfijnde stijl van de Italiaanse maniëristen leerde kennen en combineerde met de Vlaamse precisie van zijn vader. Deze Judit hoort tot de reeks bijbelse vrouwenfiguren die hij in die jaren schilderde. Het zwaard en de afgehouwen kop zijn de vaste attributen van dit onderwerp. Een intrigerend, verfijnd werk voor een klassiek interieur met karakter.