Jozef Israëls, Zelfportret, 1905

van Atelier Liesjes

Een oude man zit diep weggezakt in een donkere leunstoel. Hij heeft dik, wit haar en een volle witte baard; zijn gezicht is van links belicht, met een warme gloed op het voorhoofd en de wang, terwijl de ogen in de schaduw liggen. Hij draagt een zwart jasje met een goudkleurige horlogeketting, die in een kleine, flonkerende lijn over zijn borst loopt. Achter hem is een ingelijst schilderij te zien, vaag en blauwgroen, en rechts duiken de randen van doeken en een stoelleuning op. Het licht valt van opzij op zijn haar, waardoor de witte lokken bijna als een kroon om zijn hoofd staan. De verf is met brede, snelle streken opgebracht, hier en daar bijna transparant, zodat de doek eronder zichtbaar blijft.
Dit late zelfportret is geen representatie van een beroemdheid, maar een onderzoek naar ouderdom en licht. Israëls schilderde zichzelf op een leeftijd waarop het gezicht bijna uit zijn vorm is geraakt: huid, haar en baard lopen in elkaar over en worden door het licht bijeengehouden. Zijn handen zijn niet te zien; alleen het hoofd en de schouders tellen. De toonaard is donker, met bruin, zwart en een enkel geel accent; de kwaststreek is los en zelfverzekerd. Daarin is de les van Rembrandt voelbaar, wiens late portretten Israëls zijn leven lang bleef bewonderen.
Jozef Israëls (Groningen 1824 - Den Haag 1911) was een van de oprichters en de bekendste vertegenwoordiger van de Haagse School. Hij schilderde vissers, boeren en kinderen in een donkere, warme toonaard en werd ook in het buitenland geprezen. Met zijn donkere, brede toets beïnvloedde hij een hele generatie schilders. Dit zelfportret uit 1905, zes jaar voor zijn dood, toont de schilder op het hoogtepunt van zijn kunnen. Een indringend, verstild werk voor een klassiek interieur.