Kroezeboom Fleringen

van Gé Klein Wolterink

Een kroezeboom (soms ook kroeseboom) is een boom, meestal een eik, die een grens of kruispunt aangeeft. In het oosten van Nederland werden vaak stenen of bomen gebruikt als grensbepaling op de es van waaruit de akkers verdeeld werden. Daarnaast werd de plek ook als heilige plaats of rechtspraakplaats gebruikt.

Een van de bekendste en oudste bomen is de kroezeboom op de Fleringer Es, ten zuiden van Tubbergen en ten noorden van Fleringen in de provincie Overijssel (52° 23′ 16″ NB, 6° 47′ 49″ OL). Geschat wordt dat de boom tussen 1500 en 1600 is aangeplant als 'loakboom' of markeboom. De zomereik wordt weleens ouder geschat maar is naar alle waarschijnlijkheid tussen de 400 en 500 jaar oud. Daarmee is het wel een van de oudste eikenbomen van Nederland.

In de periode van de reformatie waren er geheime bijeenkomsten van de katholieke bevolking bij de kroezeboom waarbij zij tot circa 1730 de mis bijwoonden. De wagen waarop het altaar en priester werden vervoerd, diende als preekstoel. Deze missen werden opgedragen door de rondtrekkende aartspriester Henricus Smithuis. Volgens informatie stond bij deze kroezeboom in de 16e en 17e eeuw een veldkapelletje, het hilligen huesken. Ook na de sloop van het kapelletje bleef dit een heilige plaats voor de katholieken uit de omgeving.

In 1909 werd bij het eeuwfeest van de teruggave van de Sint-Pancratiuskerk een processie gehouden naar de kroezeboom waar een nieuwe kapel was gebouwd, gewijd aan het Heilig Hart van Christus. In 1916 werd de grond waarop de kroezeboom staat in een straal van 20 meter gemeten vanuit het hart van de boom geschonken aan de Sint-Pancratiusparochie van Tubbergen. Tot aan de Tweede Wereldoorlog droeg men ieder jaar in de zomer een mis op bij de kroezeboom.