Zonsondergang in Broek in Waterland van Jeroen de Jongh Fotografie

Broek in Waterland is een dorp in de gemeente Waterland, ten noorden van Amsterdam. Het dorp heeft een beschermd dorpsgezicht. De plaats telt tientallen rijksmonumenten.

Oudste vermelding is 1342 als Broeck en 1420 als Broec in Waterland. In de 15e en 16e eeuw was het een bloeiende handelsplaats door graaninmport uit het Oostzeegebied, haringvisserij en walvisvaart. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd Broek in 1573 door de Spanjaarden aangevallen, waarbij de inwoners werden mishandeld en het dorp werd geplunderd en in brand gestoken. Na de slag op de Zuiderzee in 1573 herstelde zich de handel en werd het dorp herbouwd.

Het dorp groeide in de 17e eeuw uit tot renteniersdorp voor bemiddelde Amsterdammers. Ook handelaren en reders woonden in de statige houten panden, vaak geschilderd in een tint grijs die bekend staat als "Broekergrijs", en versierd met een deurkalf. De huizen hebben een ceremoniële voordeur. Deze werd gebruikt bij bruiloften en begrafenissen.

Het dorp stond in de 18e eeuw bekend om zijn schoonheid. Keizer Jozef II kwam in 1781 langs, maar werd niet binnengelaten omdat de boerin geen tijd had. Ook Napoleon bracht in 1811 een bezoek aan het dorp en genoot van het pagode-achtige prieel. Na de Franse tijd liep de welvaart terug, de inkomsten kwamen vooral uit de melkveehouderij. Het dorp werd in 1971 aangewezen tot beschermd dorpsgezicht en werd daarna (weer) populair bij rijke Amsterdammers.

Van 1888 tot 1956 had het dorp een tramverbinding met Amsterdam-Noord en Volendam. De Waterlandse tram had ook een halte Broek in Waterland, het vroegere stationsgebouw bestaat nog.