○△□ (cirkel, driehoek, vierkant), Sengai uit de oude meesters collectie

《○△□》Het universum (cirkel, driehoek, vierkant), Sengai (1750—1837)

Deze ogenschijnlijk eenvoudige tekening, die volledig is opgebouwd uit drie basisvormen – "○", "△" en "□" –, draagt een diepgaande betekenis in zich. De enige tekst die erop staat is een handtekening uiterst links, die aangeeft dat het werk toebehoort aan de Shofuku-ji-tempel, bekend als „Fusō Saisho Zenkutsu“ (de belangrijkste en oudste Zen-tempel van Japan), en die bevestigt dat Sengai de maker ervan is. Verder bevat het schilderij geen inscriptie, geen toelichting, geen houvast voor interpretatie — een stilte die het de reputatie heeft opgeleverd het meest raadselachtige van alle Zen-werken van Sengai te zijn.

De betekenis ervan is daarom overgelaten aan speculatie en contemplatie. Sommigen geloven dat de compositie de innerlijke reis van spirituele ontwikkeling volgt, die culmineert in een toestand van volledige en volmaakte verlichting – een toestand die wordt opgeroepen door de "○", stralend en grenzeloos als een volle maan. Anderen interpreteren de drie vormen als iets veel omvattender: een symbolische taal waarin het gehele bestaan is gecodeerd, de volledige "macrokosmos" gedistilleerd en samengeperst op een bescheiden doek.