zicht op Holwerd van anne droogsma

Holwerd (Fries, officieel: Holwert, [’holvət]?) is een dorp in de gemeente Noardeast-Fryslân in de Nederlandse provincie Friesland en telt inclusief buitengebied ongeveer 1.545 inwoners in 2023. Tot de gemeentelijke herindeling in 2019 maakte Holwerd deel uit van de voormalige gemeente Dongeradeel. Voor de Friese herindeling van 1984 hoorde Holwerd bij de voormalige gemeente Westdongeradeel. Het dorp is vooral bekend van de veerdienst naar het waddeneiland Ameland en het wadlopen.

Holwerd ligt ten noordwesten van Dokkum tegen de Waddenzee aan, tussen Blija en Ternaard. De dorpskern ligt ingeklemd tussen de N356, N357 en N358. Aan de noordzijde van het dorp is een klein industrieterrein.

Oude Post- en Telegraafkantoor

Veerdiensthaven
Beschermd dorpsgezicht
Een deel van Holwerd is beschermd dorpsgezicht, en maakt daardoor deel uit van de beschermde stads- en dorpsgezichten in Friesland. Holwerd heeft een aantal rijksmonumenten, waaronder het oude post- en telegraafkantoor uit 1810.

Geschiedenis
Het dorp is ontstaan op een terp die al enkele eeuwen vóór de christelijke jaartelling bewoond werd. In de eerste helft van de 11e eeuw werd de plaats vermeld als Holeuurt, in 1399 als tot Hoelwerde en Holwerde, in 1486-1487 als to holwert, in 1500 als jn dat holuerde, en in 1505 als Holwerdt. De plaatsnaam duidt waarschijnlijk op het feit dat het een bewoonde hoogte (uurt->werd) was met een kuil of laagte (hol/hole), mogelijk omdat het in een uitholling lag van het land, die al dan niet moerassig was.

De Holwerdervaart werd in de 17e eeuw aangelegd. In 1872 kwam de Dam Holwerd-Ameland gereed. Na stormen in 1881 en 1882 werd de dam niet meer hersteld. De eerste twee kilometer werd gebruikt voor de aanleg van de veerdam.

Holwerd lag tot de gemeentelijke herindeling van 1984 in de toenmalige gemeente Westdongeradeel. Van 1984 tot 2019 lag het in gemeente Dongeradeel, waarna deze opging in de nieuwe gemeente Noardeast-Fryslân.